Felietony

Masowa turystyka a wyzysk: Jak być przyzwoitym turystą?

O odpowiedzialnej i nieodpowiedzialnej turystyce słów kilka.

Wakacje roku 2016 dobiegły w zasadzie końca. Sezon urlopowy, wraz z rozpoczęciem szkoły i wkrótce, roku akademickiego, odchodzi po raz kolejny do sfery wspomnień. Dla wielu nadchodzi okres byle do następnych, okres wyczekiwania wymarzonych, kolorowych wakacji z folderów biur podróży. Dla jeszcze innych, szczególnie tych, których stać na dalekie, azjatyckie podróże, nadchodzi z kolei czas spełniania marzeń. To także moment dla prawdziwych podróżników, którzy pozostawiają za sobą coraz bardziej chłodzący się kraj i ruszają na podbój dziewiczego raju, krainy kolorowych landszaftów, uśmiechniętych, orientalnych twarzy, do krainy, którą kochają ponad wszystko, ale za nic nie chcieliby się tam urodzić. Bo Azja, dla jej mieszkańców, szczególnie tych pochodzących z tak zwanych krajów rozwijających się, to nie kolorowa kaszanka, którą karmimy się na co dzień, ale kawał wytężonej pracy. Pracy dla nas, uprzywilejowanych mieszkańców wciąż bogatej północy.

Sektor turystyczny to jedna z największych gałęzi światowej gospodarki, która sama wierzy, że jest tą jej częścią, która najszybciej generuje wzrost, pracę oraz przychód w biedniejszych rejonach świata. Mimo tej pięknej perspektywy, papież Jan Paweł II, sam będący miłośnikiem podróży od najmłodszych lat, nazwał swego czasu masową turystykę nową formą wyzysku, zaś stworzone dla turystów swoiste parki rozrywki uznał za miejsca, w których przybysze przeżywają kontakt z lokalną społecznością oraz kulturą na poziomie bliskim zeru.

Inni dodają, co nie jest wiedzą tajemną, że masowa turystyka ma negatywny wpływ nie tylko na kultury lokalne, ale także na środowisko. Co ważniejsze, niezwykle rzadko korzyści płynące z turystyki trafiają do społeczności lokalnych. Jałowe wydają się próby ucieczki od odpowiedzialności przez tych członków podróżującej braci, którzy niejako w obronie swojego sumienia, nazywają się na wyrost podróżnikami, ludźmi świadomymi i odpowiedzialnymi. Koniec końców i tak wszyscy jesteśmy częścią wielkiego przemysłu, który nie tylko spełnia marzenia, ale także je kreuje.

W ostatecznym rozrachunki, niezależnie od tego, czy nazywamy siebie turystą czy podróżnikiem, najważniejsze jest to, aby być przyzwoitym.

Dlaczego?

***

Dlatego, że (…) w niektórych miejscach turystyka masowa stworzyła pewną formę subkultury, która poniża zarówno turystę, jak i społeczność, która go przyjmuje: w celach komercyjnych próbuje się traktować instrumentalnie pozostałości „pierwotnych cywilizacji” i „nadal żywe obrzędy inicjacyjne” w niektórych społecznościach mocno zakorzenionych w tradycji.

Dla społeczności przyjmujących turystyka staje się często okazją do sprzedawania tak zwanych produktów «egzotycznych». Budowane są nowoczesne ośrodki wakacyjne, pozbawione realnego kontaktu z kulturą kraju goszczącego turystów lub też odznaczające się «powierzchowną egzotyką», która ma zaspokajać ciekawość i głód nowych wrażeń. Niestety to niepohamowane pragnienie prowadzi czasem do poniżających wynaturzeń, takich jak wyzysk kobiet i dzieci przez pozbawiony skrupułów handel seksualny: jest to skandal, którego nie wolno tolerować. Należy uczynić wszystko, co możliwe, aby turystyka w żadnym wypadku nie stawała się nowoczesną formą wyzysku, ale była sposobnością do pożytecznej wymiany doświadczeń i owocnego dialogu między różnymi cywilizacjami.

W epoce, gdy ludzka społeczność ulega globalizacji, turystyka stanowi nieraz ważny czynnik tego procesu, zdolny wywołać radykalne i nieodwracalne przemiany w kulturach wspólnot, które przyjmują turystów. Pod wpływem konsumpcjonizmu może przetwarzać w dobra konsumpcyjne kulturę, obrzędy religijne i ludowe święta, które ulegają coraz większemu spłyceniu, aby spełniać oczekiwania wciąż rosnącej liczby turystów. Dążąc do zaspokojenia tych potrzeb, tworzy się swego rodzaju «sztuczną etniczność», która jest przeciwieństwem tego, czym powinien być prawdziwy dialog między cywilizacjami, szanujący autentyczną i realną tożsamość każdego – pisał JP2, i nie posługuję się jego słowami dlatego, że jestem ultraradykałem religijnym, ale dlatego, że ujął to świetnie, jako człowiek i myśliciel.

Jakkolwiek z JP2 można się nie zgadzać w wielu kwestiach, ten jeden z najsłynniejszych turystów (i przede wszystkim pielgrzymów), miał w temacie podróży wiele wartościowych treści do przekazania.

Przykłady plakatów Monk HF - prawdziwe twarze turystyki
Przykłady plakatów Monk HF – prawdziwe twarze turystyki
Wystarczy tylko mieć jakieś zasady

Aby nie skupiać się tylko na krytykowaniu masowej turystyki, mądre głowy tego świata wypracowały coś, co nazywa się Globalnym Kodeksem Etyki w Turystyce, podpisanym w 1999 roku i wspomnianym przez JP2 w czasie Światowego Dnia Turystki w 2001 roku. Wszystko w zasadzie sprowadza się do tego, że:

Właściwa etyka turystyki wpływa na postępowanie turysty, sprawia, że staje się on solidarnym współpracownikiem, wymagającym od samego siebie oraz od tych, którzy organizują jego podróż; partnerem dialogu między cywilizacjami i kulturami, który służy budowie cywilizacji miłości i pokoju. Tego rodzaju kontakty sprzyjają powstawaniu między narodami pokojowych relacji, jakie mogą się kształtować wyłącznie dzięki «turystyce solidarnej», opartej na współudziale wszystkich. Tylko uczestnictwo oparte na zasadzie «równy z równym» może sprawić, że kontakty między kulturami staną się okazją do wzajemnego zrozumienia i poznania oraz do łagodzenia napięć między ludźmi. Dlatego w relacjach między kulturami należy popierać wszelkie skuteczne formy współudziału. Należy koniecznie zapewnić mieszkańcom miejscowości turystycznych możliwość udziału w planowaniu działalności turystycznej, tak aby mogli określać jej granice ekonomiczne, ekologiczne lub kulturowe.

W swoich podróżach staram się trzymać kilku zasad, które, mam wrażenie, pozwalają mi z czystszym sumieniem podejść do bycia częścią owego masowego ruchu, jakim jest turystyka. Nie oznacza to, że sam jestem, jak większość z Was, bez winy, że sam nie jeździłem nigdy na słoniach, albo nie targowałem się za bardzo.

Mój prywatny kodeks etycznego turysty:

  1. Bądź świadomy swoich działań
  2. Nie tylko słuchaj, ale także usłysz, co do Ciebie mówią inni
  3. Jeśli jesteś w obcym kraju, nie zachowuj się jak w swoim. Zachowuj się lepiej
  4. Postaraj się zrozumieć kulturę i społeczeństwo miejsca, do którego jedziesz
  5. Szanuj inne kultury i tradycje. Niekoniecznie Twoja jest najlepsza i jedynie słuszna
  6. Poznaj podstawy prawa, przynajmniej te, które uchronią Cię od wstydu lub kłopotów
  7. Bądź człowiekiem uprzejmym. Pamiętaj, że jesteś małym ambasadorem swojego kraju, społeczeństwa i kultury
  8. Nie stawiaj się na pozycji lepszego tylko dlatego, że masz pieniądze i za coś zapłaciłeś
  9. Nie przykładaj się do wyzysku dzieci
  10. Szanuj pracowników sektora turystycznego. To ciężko pracujący ludzie, których często nie widzisz, a wszyscy pracują na Twoje chwile szczęścia
  11. Uśmiechaj się do nich, naucz się dziękować
  12. Wszelkie dobre rzeczy, których nauczyłeś się w różnych miejscach, przekazuj następnym, aby i oni dobrze czynili
  13. Nie niszcz miejsc, do których przybywasz
  14. Szanuj przyrodę
  15. Gdzie możesz, wybierz pociąg zamiast samolotu
  16. Jeśli możesz, spaceruj. Nie musisz niczym jeździć
  17. Nie przesadzaj z targowaniem. Przez złotówkę, której nie wynegocjujesz, nie zubożejesz
  18. Jeśli chcesz kupować, kupuj lokalnie
  19. Jeśli kupujesz lokalnie i ręcznie robione, nie dziw się, że jest to droższe od chińskiego plastiku
  20. Omijaj miejsca, które żerują na nieszczęściu zwierząt
  21. Bądź przyzwoitym człowiekiem

Problem wyzysku oraz wpływu masowej turystyki na świat jest tak wielki i długi jak droga stąd (z Krakowa) do Gdańska i nie wyczerpałaby go zapewne nawet praca doktorska. Ważne jest, aby małymi krokami pracować nad sobą, nad najbliższymi, nad znajomymi, aby ci dalej pracowali nad swoimi znajomymi i abyśmy w końcu, jako turystyczna masa, wyjeżdżali w najdalsze zakątki świata jako lepsi ludzie: ludzie pozytywni, którzy nie tylko wymagają, bo płacą, ale także potrafią spojrzeć innemu człowiekowi w oczy, wysłuchać jego historię, albo opowiedzieć mu naszą. Czasami wszystko po prostu sprowadza się do uśmiechu.

A co Ty próbujesz zrobić, aby być przyzwoitym turystą?


o świadomej turystyce dowiecie się wiele śledząc artykuły na post-turysta

Wierzę, że dla poznania świata równie ważne są historie, nie tylko przewodniki. Wierzę, że świat interesujących tekstów jest równie ciekawy, jak świat oglądany z bliska, na miejscu. Pochodzę z Krakowa, który jest dla mnie miejscem o niesamowitej energii. Lubię do niego wracać, nie tylko po to, by napisać historie z podróży, ale także po to, by docenić zwykłe życie pośród znajomych i przyjaciół.

7 comments on “Masowa turystyka a wyzysk: Jak być przyzwoitym turystą?

  1. Pingback: Rok 2016 był czasem wzlotów i upadków, ale głównie wzlotów | Wojażer

  2. Karolina / OOPS!sidedown

    Ciekawy post, zwłaszcza że mocno utożsamiam się z tym tematem. Najdziwniejsze jest jednak to, że odkąd pamiętam, strasznie denerwowali mnie tacy typowi „Janusze turystyki” i brzydziłam się brakiem szacunku, głupotą i ignorancją. Jako dziecko niewiele podróżowałam i nie miałam dobrych wzorców, a mimo to, podświadomie, od samego początku wiedziałam, że „coś jest nie tak”. Teraz staram się podróżować bardziej świadomie, poznać historię i kulturę kraju do którego się wybieram, ale szacunek i przyzwoitość to, moim zdaniem, absolutna podstawa którą każdy powinien wynieść z domu. Na tyle oczywista, że nie powinno się nawet o niej głośno mówić. A jednak… trzeba.

    Lubię

  3. Kolejny ważny głos na ten jakże ważny temat. To prawda, nikt nas nie jest bez winy, ale właśnie o to chodzi, by próbować tę świadomość pogłębiać i z kazda kolejna podróżą popełniać mniej błedów.

    Liked by 1 osoba

    • Nie chcę pozować tutaj, że napisałem coś wielkiego, ale wierzę, że gdyby każdy stosowałby się do tych, w gruncie rzeczy bardzo prostych zasad, świat turystyki byłby jakoś pewnie bardziej przyjazny 🙂

      Lubię

  4. Amen! Zgadzam się w 100%!

    Liked by 1 osoba

  5. Koniecznie dodaj jeszcze: 21. Nie przykładaj się do wyzysku zwierząt! To, co dzieje się ze zwierzakami „w imię turystyki”, woła o pomstę do nieba. Te wszystkie przejażdżki na słoniach, małpki na sznurkach, tygrysy, które można pogłaskać, delfiny, którym można dać buzi… Skoro mamy szanować przyrodę jako taką, szanujmy też naszych braci mniejszych i nie dokładajmy się do tego smutnego interesu.

    Liked by 3 people

Masz pytania? Chcesz coś dodać? Skomentuj poniżej

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s